Obornik
Składa się z kału i moczu zwierząt oraz ściółki. Zawartość w nim wody, substancji organicznych oraz składników pokarmowych zależy od tego od jakich zwierząt pochodzi, jaki materiał był użyty na ściółkę, jak również od sposobu żywienia zwierząt i przechowywania obornika.
Do nawożenia gleby najczęściej używany jest obornik bydlęcy, świński oraz mieszany. Obornik koński, mniej wilgotny i zawierający więcej azotu, szybko się zagrzewa i dlatego najlepiej nadaje się na podkład do inspektu, ale może być też użyty do nawożenia działki. Najwięcej składników pokarmowych zawiera nawóz ptasi i dlatego stosuje się go najczęściej w formie płynnej po przefermentowaniu..
Z obornikiem wnosi się do gleby nie tylko substancje organiczne, z których powstaje próchnica, lecz także podstawowe składniki .pokarmowe, jak azot, potas, fosfor, wapń, magnez, i tzw. mikroelementy - pierwiastki potrzebne roślinom w bardzo małych ilościach (bór, mangan, molibden, miedź, żelazo, siarka), oraz substancje wzrostowe i antybiotyki. Obornik obfituje w drobnoustroje, rozkładające w glebie związki organiczne na składniki dostępne dla roślin, przy czym wydzielają się duże ilości dwutlenku węgla niezbędnego
w procesie asymilacji. Obornik wpływa ponadto odkwaszająco na glebę. Jest to więc nawóz organiczny o najbardziej wielostronnym działaniu.
Rozkład obornika w glebie trwa trzy do czterech lat. Na glebach cięższych przebiega on wolniej, na lżejszych, przewiewniejszych - szybciej.
W pierwszym roku po zastosowaniu obornik wykorzystywany jest przez rośliny w około 50%, w drugim w 25-30%, w trzecim w 10%, a w czwartym - w 5%. Obornik przekopywany częściej w mniejszych ilościach jest lepiej wyzyskiwany przez rośliny. Dlatego w uprawie warzyw zaleca się dawać obornik co dwa lub trzy lata w ilości 30-40 kg na 10 m2 pod rośliny najlepiej go wykorzystujące, np. kapusta oraz pod rośliny wymagające znacznej zawartości próchnicy w glebie, np. kalafior, ogórek, seler, karłowe pomidory, cebula. Warzyw korzeniowych, jak marchew i burak ćwikłowy nie należy uprawiać bezpośrednio po oborniku, gdyż wpływa to ujemnie na ich jakość. Korzenie marchwi ulegają wówczas rozwidleniu, a korzenie buraków ćwikłowych wyrastają zbyt duże, są mniej smaczne i gorzej zabarwione.
Najodpowiedniejszą porą stosowania obornika jest jesień. Wiosną można dawać obornik tylko bardzo dobrze rozłożony pod późne warzywa o długim okresie wegetacji, jak np. kapusta późna włoska lub czerwona, pory, selery. Zastosowanie wiosną obornika zbyt słomiastego może wpłynąć ujemnie na wzrost roślin; gdyż działa on wysuszające na glebę, a ponadto bakterie rozkładające słomę zużywają azot, a także i inne składniki, wskutek czego ich ilość w glebie się zmniejsza.
Obornik przywieziony na działkę należy od razu rozrzucić i przekopać, aby uniknąć strat składników pokarmowych, głównie azotu. Na glebach lżejszych, przewiewniejszych przekopuje się obornik głębiej - na głębokość 20 cm, na glebach zwięźlejszych nieco płycej, bo na głębokość 15 cm.
W uprawie niektórych warzyw można stosować obornik rzędowo, np. pod ogórki, lub gniazdowo pod warzywa wieloletnie, takie jak rabarbar i szparagi. Gniazdowe nawożenie obornikiem stosuje się także przy sadzeniu drzew i krzewów owocowych oraz ozdobnych.
